Η αρχή του εθίμου και ο συμβολισμός του Μάρτη
Ο Μάρτης σηματοδοτεί το ξεκίνημα της άνοιξης. Τα βαριά σύννεφα του χειμώνα υποχωρούν, το φως δυναμώνει και οι πρώτες ζεστές ακτίνες του ήλιου κάνουν την εμφάνισή τους. Ωστόσο, στα παλαιότερα χρόνια — και ιδιαίτερα στις βαλκανικές χώρες — ο Μάρτης θεωρούνταν ύπουλος μήνας.
Μαζί με τη ζέστη επέστρεφαν τα αποδημητικά πουλιά, φέρνοντας μαζί τους ασθένειες και αβεβαιότητα. Έτσι γεννήθηκε η ανάγκη για ένα προστατευτικό φυλαχτό. Σύμφωνα με τις αντιλήψεις της αρχαιότητας, ο συνδυασμός κόκκινου και λευκού χρώματος είχε αποτρεπτική δύναμη απέναντι στο κακό.
Οι αρχαίοι Έλληνες συνήθιζαν να δένουν κόκκινες κλωστές στο δεξί χέρι και πόδι κατά τη διάρκεια των Ελευσίνιων Μυστηρίων, πιστεύοντας ότι έτσι προστατεύονταν από την αρνητική ενέργεια.
Το μαρτάκι ως φυλαχτό της άνοιξης
Από αυτή την αντίληψη γεννήθηκε το έθιμο με τα βραχιόλια μαρτάκια: το ερυθρόλευκο βραχιολάκι φοριέται την πρώτη ημέρα του Μαρτίου, κυρίως από τα παιδιά, για να τα προστατεύσει από τον δυνατό ήλιο της άνοιξης — να «μην καούν».
Η παράδοση αυτή απλώθηκε σε ολόκληρα τα Βαλκάνια. Στη Βουλγαρία συναντάμε τις γνωστές Μαρτενίτσες, μικρά ερυθρόλευκα στολίδια που φοριούνται στο πέτο. Στη Ρουμανία, τα Μαρτισόρ συμβολίζουν την αγάπη και την αγνότητα, με κόκκινη και λευκή κλωστή αντίστοιχα.
Το έθιμο ολοκληρώνεται παραδοσιακά στις 31 Μαρτίου, όταν τα παιδιά βγάζουν το μαρτάκι και το αφήνουν στις τριανταφυλλιές, ώστε να το πάρουν τα χελιδόνια για να χτίσουν τις φωλιές τους — μια εικόνα γεμάτη ποίηση και ελπίδα.
Το μαρτάκι σήμερα
Την πρώτη ημέρα του Μαρτίου, μην ξεχάσετε να φορέσετε το μαρτάκι σας, για να σας συνοδεύσει με καλοτυχία την άνοιξη και να σας προστατεύσει από τα «ύπουλα δόντια» του ήλιου.
Η λαϊκή φαντασία έδωσε στο Μάρτιο ένα σωρό παρατσούκλια, όπως Ανοιξιάτης (γιατί είναι ο πρώτος μήνας της Άνοιξης), Γδάρτης, Παλουκοκάφτης Κλαψομάρτης, Πεντάγνωμος (για το ευμετάβλητο του καιρού), Βαγγελιώτης (λόγω της γιορτής του Ευαγγελισμού), Φυτευτής, και άλλα δηλωτικά της φυσιογνωμίας του, που έχουν σχέση με ιδιότητες ή πράξεις που του αποδίδονται.
Τα πιο πολλά από αυτά βρίσκονται μέσα στις παραδόσεις και τις παροιμίες που έπλασε ο λαός για να εξηγήσει τις απότομες μεταβολές του καιρού ή τις βαρυχειμωνιές που παρατηρούνται μέσα στο Μάρτη και που πάντα είναι επικίνδυνες για τη γεωργία και την κτηνοτροφία.
«Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκάφτης,
τα παλιά παλούκια καίει, τα καινούργια ξεριζώνει».
Για τις μεγάλες του παγωνιές λένε: «Τον Μάρτη χιόνι βούτυρο, μα σαν παγώσει μάρμαρο».
ενώ για την αντιμετώπιση του κρύου άλλες παροιμίες συμβουλεύουν:
«Φύλλα ξύλα για το Μάρτη να μην κάψεις τα παλούκια».
«Το Μάρτη φύλα άχερα μη χάσεις το ζευγάρι».
«Τσοπάνη μου την κάπα σου το Μάρτη φύλαγε την».
«Ο Αύγουστος για τα πανιά κι ο Μάρτης για τα ξύλα».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου